Malaria in Maleisië: risico’s, gebieden en voorzorgsmaatregelen

“Ik ga een aantal dagen de jungle van Maleisië in. Moet ik naast de standaard vaccinaties ook malariapillen slikken?“
Deze vraag komt regelmatig voor en moet je altijd serieus meenemen bij het maken van je reisplannen. Allereerst moet gezegd worden dat iedereen voor zichzelf een afweging dient te maken. Omdat meerdere factoren een rol spelen bij de afweging en voor ieder persoon weer andere factoren zwaarder meewegen is er geen pasklaar antwoord en is het ook niet zo dat je blind naar advies van welke instelling of persoon ook moet luisteren. Juist omdat er geen ja/nee antwoord mogelijk is, zijn de adviezen die door instanties als GGD, tropenziekenhuis en huisartsen gegeven worden soms tegenstrijdig.

Malaria komt vaak ter sprake als mensen een reis naar Zuidoost-Azië plannen, en Maleisië komt dan ook regelmatig in dat gesprek naar voren. De realiteit ter plaatse is genuanceerder dan veel reizigers verwachten. Maleisië heeft flinke vooruitgang geboekt in de bestrijding van malaria en voor de meeste bezoekers is het risico laag, vooral op het Maleisische schiereiland. Tegelijkertijd is malaria nog niet helemaal verdwenen, vooral in afgelegen delen van Maleisisch Borneo. Als je weet waar de risico’s echt liggen, hoe malaria wordt overgedragen en welke verstandige voorzorgsmaatregelen je kunt nemen, kun je als reiziger weloverwogen beslissingen nemen zonder onnodige zorgen.

Dit artikel bekijkt malaria in Maleisië op een praktische manier. Het legt de verschillen uit tussen het Maleisische schiereiland en Maleisisch Borneo, wijst op gebieden waar het risico hoger is en bespreekt preventiestrategieën die passen bij de manier waarop de meeste mensen reizen. Het gaat ook in op het gebruik van de noodbehandeling tegen malaria, vaak aangeduid als een malaria-noodpakket, en welke rol dit kan spelen voor bepaalde reizigers.

Malaria in Maleisië: de huidige situatie

Maleisië wordt door de meeste internationale gezondheidsinstanties beschouwd als een land met een laag malariarisico. In de afgelopen decennia hebben grootschalige volksgezondheidsmaatregelen, verbeterde toegang tot gezondheidszorg en muggenbestrijdingsprogramma’s de overdracht drastisch verminderd. In veel stedelijke en toeristische gebieden komt malariaoverdracht uiterst zelden of vrijwel niet voor.

De meeste malariagevallen die tegenwoordig in Maleisië worden gemeld, doen zich voor in landelijke of bosrijke gebieden, vaak dicht bij internationale grenzen of diep in het binnenland. Veel gevallen betreffen locals die in de landbouw, houtkap of op plantages werken. Voor reizigers die relatief kort op een bestemming blijven en vooral steden, de populaire toeristische bestemmingen en betere acommodaties bezoeken, is de kans op malaria heel klein.

Maleisisch schiereiland: minimaal tot geen risico

Op het Maleisische schiereiland, met bestemmingen als Kuala Lumpur, Penang, Malakka, de Cameron Highlands en de meeste strandgebieden, wordt het malariarisico als zeer laag tot verwaarloosbaar beschouwd. De overdracht in deze regio’s is grotendeels uitgebannen. Door de stedelijke omgeving, goede huisvestingsnormen en voortdurende muggenbestrijding is de overdracht van malaria uiterst onwaarschijnlijk.

Voor reizigers die met de trein, bus of huurauto over het schiereiland reizen en in hotels, pensions of resorts verblijven, is het over het algemeen niet nodig om malariamedicijnen te gebruiken of speciale voorzorgsmaatregelen te nemen die verder gaan dan de standaard preventie tegen muggenbeten. Zelfs in plattelandsdorpen of kleinere steden blijft het risico zeer laag in vergelijking met veel andere tropische bestemmingen.

Dit betekent niet dat er geen muggen zijn. Dengue-koorts en andere door muggen overgedragen ziekten zijn relevantere zorgen op het schiereiland Maleisië, maar deze worden overgedragen door andere muggensoorten die overdag actief zijn in plaats van ’s nachts. Wat malaria betreft, kunnen de meeste reizigers het schiereiland als laag risico beschouwen.

Maleisisch Borneo: (piep)klein risico

De situatie is iets anders in Maleisisch Borneo, in de staten Sabah en Sarawak. Hoewel stedelijke centra zoals Kota Kinabalu, Kuching en Miri als laag risico worden beschouwd, komt malaria nog steeds sporadisch voor in afgelegen binnenlandse gebieden. Dit omvat gebieden met dicht regenwoud, beperkte infrastructuur en kleine plattelandsgemeenschappen.

In bepaalde districten in Sabah, vooral in de buurt van beboste grensgebieden, en in het binnenland van Sarawak zijn in het verleden gevallen van malaria gemeld. De laatste jaren is een andere vorm van malaria, bekend als zoönotische malaria, veroorzaakt door Plasmodium knowlesi, vooral reden tot zorg. Dit type malaria wordt via muggen van makaken op mensen overgedragen en komt vooral voor in bossen en bosrijke omgevingen.

Reizigers die afgelegen nationale parken bezoeken, meerdaagse jungletochten maken of in zeer eenvoudige accommodaties diep in het binnenland verblijven, lopen mogelijk een iets hoger risico dan reizigers die in steden of gevestigde lodges verblijven. Het risico wordt voor de meeste toeristen nog steeds als laag beschouwd, maar het is niet nul, vooral bij langere verblijven op het platteland.

Gebieden met een hoger malariarisico

Een hoger malariarisico in Maleisië wordt over het algemeen geassocieerd met specifieke omgevingen. In bosrijke gebieden, plantagegebieden en afgelegen riviersystemen is de kans op malaria groter dan in stedelijke gebieden. In Maleisisch Borneo zijn gevallen gemeld in delen van het binnenland van Sabah, afgelegen delen langs de Kinabatangan-rivier en diepe regenwoudgebieden in Sarawak. Meestal zijn dit niet de plekken waar reizigers die een standaard reis door Maleisisch Borneo doen verblijven.

Op veel populaire bestemmingen, waaronder goed beoordeelde lodges bij de Kinabatangan, Danum Valley, Mulu National Park en andere beschermde natuurgebieden, worden strenge maatregelen tegen muggen gehanteerd, met daarnaast strikte gezondheidsprotocollen. Hoewel deze locaties geografisch gezien in gebieden met een hoger risico liggen, vermindert georganiseerd toerisme de blootstelling aanzienlijk in vergelijking met onbegeleid of langdurig verblijf in omliggende plattelandsgemeenschappen.

Aanbevelingen voor reizigers

Voor de meeste reizigers naar Maleisië wordt malariaprofylaxe niet zomaar aanbevolen. Dit geldt vooral voor mensen die op het schiereiland verblijven of stedelijke en goed ontwikkelde gebieden van Sabah en Sarawak bezoeken. In plaats daarvan ligt de nadruk op bewustwording en preventie.

Reizigers die van plan zijn om langere tijd in de binnenlanden van Maleisisch Borneo te verblijven, om in afgelegen gebieden te werken of lange tijd in bosrijke omgevingen door te brengen, kan worden aangeraden om een noodbehandeling tegen malaria mee te nemen. Dit wordt vaak een malaria-pakket genoemd en is bedoeld voor gebruik als medische zorg niet direct beschikbaar is en er malariasymptomen optreden.

Een malaria-noodkit wordt niet preventief meegenomen. Deze wordt als back-up meegenomen en alleen gebruikt als er koorts ontstaat en professionele medische hulp vertraging oploopt. De beslissing om een dergelijke kit mee te nemen moet worden genomen in overleg met een reisgezondheidsprofessional die op de hoogte is van de reisroute en de verblijfsduur van de reiziger. In de praktijk komt het erop neer dat veel huisartsen en ander zorgpersoneel (bv bij GGD) een malaria-noodbehandeling aanbevelen.

Jezelf beschermen tegen muggenbeten

Het voorkomen van muggenbeten is de meest effectieve manier om het risico op malaria en andere door muggen overgedragen ziekten te verminderen. Dit geldt voor heel Maleisië, ongeacht de regio. Het gebruik van insectenwerend middel met een effectief actief ingrediënt, vooral ’s avonds en ’s nachts, is een eenvoudige en praktische maatregel. Het dragen van lange mouwen en lange broeken na zonsondergang vermindert de blootstelling nog verder. Wij dragen om die reden al jaren kleding van het merk Craghoppers als we de Maleisische jungle bezoeken, zij hebben speciale NosiLife kleding waar muggen niet doorheen kunnen prikken.

Kamers met airconditioning, ventilatoren en horren voor de ramen verminderen de aanwezigheid van muggen aanzienlijk. De meeste hotels, pensions en resorts in Maleisië bieden deze voorzieningen standaard aan. In zeer eenvoudige budgetaccommodaties, met name op het platteland van Maleisisch Borneo, kan de bescherming tegen muggen minder goed geregeld zijn. In die gevallen kan het gebruik van een klamboe een verstandige voorzorgsmaatregel zijn. Dat gezegd hebbende, is een klamboe in de meeste Maleisische accommodaties niet nodig, omdat de kamers goed afgesloten zijn en vaak voorzien zijn van airconditioning.

Het vermijden van gebieden met stilstaand water in de buurt van de accommodatie en oplettend zijn tijdens de schemering en de vroege ochtend helpt ook om het contact met muggen die malaria overbrengen te verminderen.

Een (elektrische) vliegenmepper is verder voor een habbekrats te koop in Maleisië. Ook verkoopt elke supermarkt van die typische muggencoils en ook van die wat luxere apparaten die je in het stopcontact stopt.

Symptomen herkennen en medische hulp zoeken

Symptomen van malaria zijn meestal koorts, koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid. Deze symptomen kunnen dagen tot weken na blootstelling optreden. In Maleisië is de toegang tot gezondheidszorg over het algemeen goed, vooral in steden en grotere plaatsen. Er zijn veel particuliere klinieken en ziekenhuizen die gewend zijn om reizigers te behandelen.

Iedereen die tijdens of na een reis in Maleisië koorts krijgt, moet onmiddellijk medisch advies inwinnen en zijn reisgeschiedenis vermelden. Vroegtijdige diagnose en behandeling zijn belangrijk en effectief. Zelfdiagnose moet worden vermeden en spoedeisende behandeling van malaria mag alleen worden toegepast als medische hulp niet binnen een redelijke termijn beschikbaar is.

Malaria versus andere door muggen overgedragen ziekten

Hoewel malaria veel aandacht krijgt, is het niet de meest voorkomende muggerelateerde gezondheidsprobleem in Maleisië. Dengue-koorts, chikungunya en het zikavirus komen vaker voor, vooral in stedelijke gebieden. Deze ziekten worden verspreid door muggen die overdag actief zijn, wat betekent dat preventiemaatregelen 24 uur per dag moeten worden toegepast.

Het gebruik van insectenwerende middelen overdag, alert blijven in stedelijke gebieden en het vermijden van broedplaatsen van muggen zijn even belangrijk.

Reisstijl en realistische risicobeoordeling

Het daadwerkelijke malariarisico voor een reiziger in Maleisië hangt sterk af van de reisstijl. Iemand die in stadshotels verblijft, binnenlandse vluchten gebruikt en nationale parken bezoekt met georganiseerde tours, heeft een heel ander risicoprofiel dan iemand die met een rugzak door afgelegen dorpen trekt of langere tijd in het oerwoud verblijft.

De toeristische infrastructuur van Maleisië, met name in Sabah en Sarawak, is aangepast aan gezondheidsoverwegingen en de meeste lodges en touroperators zijn zich terdege bewust van de risico’s in verband met muggen. Voor de meeste reizigers moet malaria worden gezien als een achtergrondoverweging en niet als reden om Maleisisch Borneo over te slaan.

Goed geïnformeerd zijn, basispreventieve maatregelen nemen en weten wanneer medische hulp moet worden gezocht, is over het algemeen voldoende. Met die aanpak blijft Maleisië een bestemming waar de gezondheidsrisico’s beheersbaar zijn.

Tips

• Het malaria­risico in Maleisië is laag en voor de meeste reizigers beperkt tot specifieke, afgelegen gebieden in Sabah en Sarawak, niet tot steden of gangbare reisroutes.
• Op het schiereiland Maleisië, inclusief Kuala Lumpur, Penang en Malakka, is malaria in de praktijk geen relevant risico voor reizigers.
• In Maleisisch Borneo ligt het risico vooral in dichtbeboste gebieden en afgelegen dorpen; goed georganiseerde lodges en nationale parken hebben doorgaans goede preventiemaatregelen.
• Routinematig slikken van malariatabletten is voor reizen naar Maleisië meestal niet nodig en wordt alleen overwogen bij langdurig verblijf in zeer afgelegen gebieden.
• Een malaria-noodpakket kan zinvol zijn bij reizen naar moeilijk bereikbare gebieden waar medische zorg niet snel beschikbaar is. Je neemt het niet zomaar, maar alleen bij koorts die langere tijd aanhoudt en als een arts/ziekenhuis niet direct bereikbaar is. Ook bij het (besluiten te) starten met het malaria-noodpakket is het een zaak zo snel mogelijk op zoek te gaan naar medische hulp. Op Maleisisch Borneo is dit in steden als Kuching en Kota Kinabalu, Miri, Sandakan, Tawau etc goed geregeld.
• Gebruik ’s avonds en ’s nachts consequent een insectenwerend middel met DEET, picaridin of een vergelijkbare werkzame stof.
• Lange mouwen en lange broeken in de avond verminderen het risico op muggenbeten aanzienlijk, vooral in landelijke gebieden.
• Airconditioning, ventilatoren en horren in accommodaties verlagen de kans op muggen; dit is in Maleisië meestal standaard.
• Een klamboe is alleen aan te raden bij zeer eenvoudige budgetaccommodaties in landelijke delen van Borneo en is in de meeste hotels niet nodig.
• Krijg je koorts tijdens of na je reis, meld altijd je reisgeschiedenis bij een arts en laat malaria uitsluiten, ook als de kans klein lijkt.
• Houd er rekening mee dat dengue vaker voorkomt dan malaria; bescherming tegen muggen is dus ook overdag belangrijk.
• Informeer voor vertrek bij een reizigerskliniek op basis van je exacte route en reisduur, niet alleen op basis van het land als geheel.
• Hoeveel aantal dagen ben je verwijderd van medische hulp. Maleisië heeft goede klinieken, mocht je malaria oplopen.
• Veel mensen hebben tijdens de malaria kuur last van bijwerkingen, zoals hoofdpijn, duizelingen en heftige dromen.
• Malariapillen bevatten heftige chemische stoffen, die een negatieve impact op je lichaam kunnen hebben.
• Een kuur duurt minimaal een week (nadat je weg vertrekt uit het Malariagebied dien je nog minimaal 7 dagen door te slikken).

Laat je altijd goed informeren

Laat je altijd goed informeren en maak uiteindelijk de keuze waar jij je zelf het beste bij voelt. Baseer je keuze nooit alleen op informatie die je op het internet vindt. Raadpleeg altijd je eigen huisarts of neem contact op met de GGD of het tropeninstituut. De informatie in dit artikel beschrijft zo accuraat mogelijk de afwegingen die je dient te maken bij het wel of niet volgen van een malariakuur. Wij zijn niet aansprakelijk voor de keuzes die reizigers zelf maken rond het wel of niet slikken van de pillen. We adviseren altijd advies in te winnen bij de erkende instellingen (zoals huisarts, GGD of tropeninstituut). Hoewel de kans op het oplopen van Malaria in op het schiereiland Maleisië én op Maleisisch Borneo zeer klein is, loop je bij een langer verblijf wel degelijk een (klein) risico.

Hieronder nog twee links naar websites met meer informatie over malaria:

• Overheid Minbuza
• Over Malaria OP LCR.nl