Sabah is de meest noordelijk gelegen en op één na grootste deelstaat van Maleisië. Dit deel van Maleisisch Borneo grenst via land met Brunei, Kalimantan (Indonesië) en de Maleisische deelstaat Sarawak, en via zee in het noorden aan de Filipijnen en in het oosten aan het Indonesische eiland Sulawesi (Celebes). De deelstaat telt ongeveer vier miljoen inwoners. Sabah staat bekend als één van de meest veelzijdige en avontuurlijke regio’s van Maleisië. De deelstaat combineert ruige natuur, uitzonderlijke wildlife en een keuken die sterk wordt beïnvloed door zee, jungle en inheemse culturen. Langs de kust en op lokale markten proef je gerechten als seafood met hinava, een rauwe vissalade gemarineerd in limoensap, gember en chili, en tuaran mee, gebakken noedels die hun oorsprong vinden in de gelijknamige plaats nabij Kota Kinabalu. Ook rijstgerechten met wilde groenten en vers gevangen vis zijn typisch voor Sabah.

De natuur vormt het hart van de regio. Mount Kinabalu, de hoogste berg van Zuidoost-Azië, domineert het landschap en is zowel een spiritueel symbool als een trekpleister voor wandelaars. Langs de rivieren en in de laaglanden leven Borneodwergolifanten, orang-oetans, neusapen en krokodillen, en op sommige plekken is de spotkans bijzonder hoog. Sabah is daarnaast een paradijs voor vogelliefhebbers, met bijzondere soorten als neushoornvogels en ijsvogels.

Onder water is Sabah minstens zo indrukwekkend. Duiklocaties als Sipadan, Mabul en Layang Layang behoren tot de mooiste ter wereld, met schildpadden, rifhaaien en enorme scholen vis. Die combinatie van jungle, bergen en zee maakt Sabah uniek binnen Maleisië.

Sabah staat ook bekend als ‘het land onder de wind’. Die bijnaam dankt het aan zijn ligging net onder het tyfoongebeid van de Filipijnen, waardoor zware stormen hier zelden voorkomen (er is ook geen moessonperiode in Sabah). Al jarenlang claimen de Filipijnen een deel van Sabah, al heeft dit in de praktijk weinig invloed op reizigers.

Uitvalbases en startpunten op Sabah

Kota Kinabalu

Kota Kinabalu is de hoofdstad van Sabah en telt ruim 620.000 inwoners. Daarmee is het de 8e grootste stad van Maleisië. Bij helder weer heb je vanuit de stad een prachtig uitzicht op de Crocker Range en op Mount Kinabalu in de verte. De stad heeft zich de afgelopen jaren snel ontwikkeld tot een moderne metropool met grote shopping malls, geweldige restaurants en veel leuke accommodaties. Op culinair gebied zit je hier goed. Kota Kinabalu heeft meerdere uitstekende foodcourts waar je goedkoop en heerlijk kunt eten. Voor een mooi uitzicht over de stad en zee is de skybar van Hyatt Centric een aanrader. In de directe omgeving liggen diverse luxe resorts, waaronder het exclusieve Tanjung Aru Resort. Voor snorkelen kun je het beste naar het Tunku Abdul Rahman Marine Park, een eilandengroep die perfect is voor een dagtocht vanuit de stad. Vanaf Kota Kinabalu zijn verder meerdere toffe dagtrips mogelijk.

Sandakan

Sandakan is de tweede stad van Sabah en telt ongeveer 400.000 inwoners. De stad groeide dankzij de houtindustrie en was ooit het centrum van de Maleisische houtkap. Inmiddels heeft Sandakan zich ontwikkeld tot uitvalsbasis voor diverse natuurgebieden en eilanden. Hoewel er een paar prima hotels in de stad te vinden zijn, reizen veel bezoekers na aankomst direct door naar bestemmingen zoals Sepilok, de Kinabatangan-rivier of naar de eilanden voor de kust.

Lahad Datu

Lahad Datu is een gehucht in het uiterste oosten van Sabah. Je hebt er op zich niet veel te zoeken, maar het stadje vormt wel het startpunt van diverse avontuurlijke trips. Zo start hier je trip naar het beroemde Danum Valley, het summum van een jungle-trip door Maleisië. Ook is hier het vertrekpunt naar Tabin Wildlife Reserve, een schitterend natuurgebied dat nog in opkomst is. Tegenover het stadje heb je verder meerdere tropische eilanden met schitterende koraalriffen, maar duiken is er gek genoeg nog niet echt van de grond gekomen. Lahad Datu heeft een luchthaven, waar je vanaf o.a. Kota Kinabalu naartoe kunt vliegen (niet rechtstreeks vanaf Kuala Lumpur).

Tawau

Tawau is vooral het startpunt voor een duik- of snorkeltrip of het startpunt voor diverse natuurgebieden in de omgeving. Hier heb je een luchthaven met directe vluchten vanaf Kuala Lumpur en hier kom je over het algemeen aan als je wilt duiken of snorkelen bij Semporna.

Semporna

Semporna is een klein stadje en dient als uitvalbasis voor de allerbeste duik- en snorkelcondities van heel Maleisië. Hier heb je eilanden als Sipadan en Mabul, wereldwijd bekend voor de schitterende duikspots. Ook heb je er het Tun Sankaran Marine Park, met tientallen kleine atollen, vaak onbewoond, soms met een enkel (luxe) resort. Ook hier kan je geweldig duiken en snorkelen. Op een paar grotere eilanden (zoals Bum Bum en Mabul) heb je alle accommodaties geconcentreerd bij elkaar, met grote variatie in prijs en kwaliteit. Semporna zelf is vrij simpel en alleen backpackers slapen hier vanwege de vele budget-accommodaties.

Voor ultiem duiken en snorkelen ga je naar Sabah

Sabah is dé plek om te duiken en te snorkelen. Overweeg je een duikcursus, dan kan dit hier ook prima. Wel liggen de prijzen aan de hogere kant voor Maleisische begrippen, omdat de duikbestemmingen er zo enorm mooi zijn. Maleisië geldt overigens in algemene zin als één van de goedkoopste duikbestemmingen ter wereld, ook voor het behalen van je duikbrevet.

Rond Sabah heb je diverse mooie eilanden, maar de allermooiste liggen aan de uiterste oostzijde. Hier heb je dan ook meteen de beste duik- en snorkelcondities, met geweldig zicht en veel moois om onderwater te zien. Kijk daar bijvoorbeeld niet gek op als je tijdens 1 duik- of snorkelsessie wel 30 schildpaddden ziet, vaak zelfs meerdere tegelijk. Je komt er ogen te kort.

Sipadan

Sipadan wordt door velen beschouwd als één van de mooiste duikplekken ter wereld. Het atol trekt enorme hoeveelheden vis en staat bekend om zijn grote aantallen schildpadden. Het eiland zelf is niet toegankelijk voor overnachtingen. Duikers verblijven op Mabul of Kapalai en hebben een dagelijkse permit nodig om bij Sipadan te mogen duiken. Is verblijf op de eilanden te duur of vol, dan is Semporna een goed alternatief. Dit stadje is de toegangspoort tot Sipadan en heeft veel betaalbare accommodaties en uitstekende visrestaurants. Scuba Junkie is bij uitstek de duikschool waar je goed terechtkunt voor een permit voor Sipadan (onze favoriet Big Fin Divers kon het ook regelen). Let erop dat je voor duiken bij Sipadan minimaal een advanced duikbrevet moet hebben.

Lankayan

Lankayan is een tropisch eiland ten noorden van Sandakan en ligt op ongeveer anderhalf uur varen. Het eiland heeft één resort en één duikschool en staat bekend om zijn uitstekende duik- en snorkelmogelijkheden. De beste reistijd is van maart tot mei, wanneer de kans groot is om walvishaaien te spotten. Door het exclusieve karakter en het beperkte aantal kamers liggen de prijzen hoog; enkele honderden euro’s per nacht is geen uitzondering.

Mantanani

Mantanani ligt voor de westkust van Sabah, op ongeveer anderhalf uur rijden van Kota Kinabalu gevolgd door een boottocht vanaf Kota Belud. Het eiland staat bekend om zijn helderblauwe water, witte zandstranden en rustige sfeer. Rond het eiland kun je uitstekend snorkelen en duiken. Het zicht onder water is vaak zeer goed en je ziet er kleurrijke koraaltuinen, veel vissoorten en regelmatig schildpadden. Je hebt er maar een paar resortjes en verder woont er een kleine Bajau-gemeenschap.

Overige eilanden met geweldige duik- en snorkelcondities

Mabul, Si Amil, Mataking en Pom Pom zijn één van de andere populaire duikeilanden in Sabah. Deze liggen allemaal in de omgeving van het vissersdorp (stadje) Semporna. Mabul is vooral bekend vanwege het mooie muck-diving. De andere eilanden bieden een mooie mix, van groot naar klein, maar allemaal met geweldige condities.

Bijzondere natuurbestemmingen in Sabah

Sabah heeft een enorme hoeveelheid nationale parken en andere natuurgebieden. Een aantal zijn goed tot zeer goed toegankelijk (maar nog wel ver weg van alles, diep in het interieur van Maleisisch Borneo), sommige moet je meer zien als een jungle-expeditie. Danum Valley Conservation Area, Tabin Wildlife Reserve, Kinabatangan Wildlife Sanctuary en Tawau Hills Park zijn populaire bestemmingen, hoewel het alleen bij de rivier de Kinabatangan echt zichtbaar drukker kan worden in het hoogseizoen. Bij de anderen kan er maar een maximaal aantal toeristen op elk moment terecht (beperkte accommodaties) dus ervaar je dit altijd als rustig en vooral uniek.

Plekken als Deramakot Forest Reserve, Maliau Basin Conservation Area, Imbak Canyon Conservation Area, Tangkulap Forest Reserve en Trusmadi Forest Reserve liggen diep in het interieur van Sabah. Hier kom je niet zomaar en accommodaties en faciliteiten zijn er zeer basic. Een trip naar deze plekken staat garant voor een unieke jungle-ervaring, maar vraagt ook wat planning en voorbereiding.

Danum Valley Conservation Area

Vanaf Lahad Datu, bereikbaar per vliegtuig vanuit Kota Kinabalu, kun je Danum Valley en Tabin Wildlife Reserve bezoeken. Danum Valley is een ongerept regenwoud en geldt als één van de meest complexe ecosystemen ter wereld.

De kans op wildlife is kleiner dan bij Kinabatangan, omdat dieren hier veel ruimte hebben, maar elke ontmoeten is een herinnering voor het leven. Je komt hier vooral voor de pure jungle-ervaring. Er zijn watervallen, mooie wandelroutes, een enorme Canopy Walk en je kunt overnachten in de exclusieve Borneo Rainforest Lodge of in het wat meer basic DVFRC. Bezoeken doe je altijd met gids en met vooraf geregelde permits in Lahad Datu. Een verblijf in Danum Valley staat garant voor een unieke en intensieve natuurervaring.

Kinabatangan Wildlife Sanctuary

De Kinabatangan-rivier ligt ten zuidoosten van Sandakan en is één van de beste plekken in Maleisië om wildlife te spotten. Verplaatsingen gebeuren per boot, op zoek naar dieren langs de oevers. De rit van Sandakan naar Sukau duurt ruim 2,5 uur per 4x4of minibus. Langs de rivier liggen meerdere dorpen en lodges, waaronder Bilit en Sukau. Last Frontier Boutique Resort is een populaire accommodatie voor river- en nightcruises en begeleide wandelingen. De Hornbill Lodge is iets luxer, maar nog steeds goed betaalbaar. Wij hadden daar echt een geweldige tijd (en ervaring).

Overdag zijn er grote kansen om pygmee-olifanten, orang-oetans, neusapen en talloze vogelsoorten te zien. Wij spotten onder andere een olifantenfamilie van meer dan zeventig dieren en stonden oog in oog met een orang-oetan met jong. Tijdens nightcruises zie je vaak de ogen van krokodillen oplichten in het water. Kinabatangan was één van de hoogtepunten van onze reis door Maleisië. De kans op wildlife is groot, al heeft dat ook een keerzijde: de jungle langs de rivier is sterk versnipperd door palmolieplantages. Dieren leven hier in relatief smalle stroken bos langs de rivier, wat de spotkans vergroot maar hun leefruimte beperkt.

Tabin Wildlife Reserve

Tabin Wildlife Reserve ligt in het oosten van Sabah en is één van de oudste beschermde natuurgebieden van Maleisisch Borneo. Het reservaat staat bekend om zijn ruige, ongerepte regenwoud en trekt vooral reizigers die op zoek zijn naar een echte jungle-ervaring, ver weg van de drukte. Tabin is minder toegankelijk dan bijvoorbeeld Kinabatangan, maar juist daardoor voelt het gebied authentiek en puur aan.

Het reservaat is beroemd om zijn wildlife, waaronder Borneo-pygmeeolifanten, orang-oetans, neushoornvogels en andere vogelsoorten, verschillende soorten herten, slangen en reptielen. De kans om dieren te zien is hier vaak kleiner dan langs rivieren, maar elke ontmoeting voelt des te specialer. Een uniek kenmerk van Tabin zijn de natuurlijke moddervulkanen en zwavelbronnen, waar dieren regelmatig samenkomen om mineralen op te nemen. Bezoekers verblijven verspreidt over een paar ecolodges binnen of aan de rand van het reservaat en verkennen het gebied met ervaren gidsen via bootjes, jungletreks en nachtelijke wandelingen.

Andere toffe hoogtepunten van Sabah

Mount Kinabalu & Kinabalu National Park

Mount Kinabalu is met 4.095,2 meter de hoogste berg van Maleisië. Wie de top bereikt, wordt beloond met een spectaculaire zonsopkomst. Tijdens de afdaling zie je kleine dorpen liggen en bij helder weer zelfs Kota Kinabalu in de verte. De berg is alleen te beklimmen met een vooraf geregelde permit en een verplichte gids. Dit regel je via een reisorganisatie of rechtstreeks bij Kinabalu Nature Resorts. De klim is pittig, maar voor veel reizigers een onvergetelijke ervaring. Onderweg overnacht je in Sutera Sanctuary Lodges @ Laban Rata om aan de hoogte te wennen. Jaren geleden beklommen wij zelf de berg en dit is echt een avontuur om nooit meer te vergeten.

Wie de top niet wil beklimmen, kan ook prachtige wandelingen maken aan de voet van de berg in Kinabalu National Park. In de buurt liggen bovendien de Poring Hot Springs, waar je kunt ontspannen in warme bronnen. Wij hebben hier heerlijk gewandeld, want door de hoogte is het klimaat er een stuk koeler. Een hoogtepunt van onze reis door Sabah was een zgn. ‘Herping Tour’, waarbij je ’s avonds in het donker op zoek gaat naar kleine critters zoals slangen, spinnen en andere toffe insecten (en veel slapende vogelsoorten).

Raften

Een populaire dagtocht is de treinreis van Kota Kinabalu via Beaufort naar Tenom. Deze rit van ongeveer drie uur gaat eerst met een bus of trein van Kota Kinabalu naar Beaufort, waarna een traject per authentieke dieseltrein langs de Padas-rivier, één van de spectaculairste raftingrivieren van Maleisië (graad 3–4). Het traject is 23 kilometer lang en kost vanaf ongeveer RM300 per persoon. Verder heb je ten noordoosten van Kota Kinabalu nog de Kiulu-rivier. Deze is minder wild, maar daardoor zeer geschikt voor gezinnen met kinderen. Dit wordt als een dagtour vanaf Kota Kinabalu aangeboden, maar je kan er ook zelf met een huurauto naartoe rijden.

Turtle Island

Op ongeveer 40 kilometer van Sandakan ligt Turtle Island (Pulau Selingan). Rond het eiland zwemmen veel zeeschildpadden en het eiland zelf is een belangrijke broedplaats. Onder begeleiding kun je helpen bij het verzamelen en beschermen van eieren, een bijzondere ervaring. Het eiland is per boot bereikbaar en werkt met een beperkt aantal dagpermits om massatoerisme te voorkomen. Deze regel je vooraf via Crystal Quest. In het hoogseizoen is het eiland vaak snel volgeboekt.

Gomantong-grotten

Vlak bij Sandakan liggen de Gomantong-grotten, één van de grootste grotten van Sabah. Overdag hangen er miljoenen vleermuizen, ’s nachts nemen de zwaluwen het over. De combinatie van uitwerpselen trekt enorme aantallen kakkerlakken aan. Een bezoek is intens: de geur van ammoniak is sterk en het pad door de grot is glibberig en vies. Slangen liggen hier op de loer voor prooi. Geen plek voor gevoelige neuzen, maar wel een indrukwekkende en rauwe natuurervaring.

Sepilok

Op korte afstand van Sandakan ligt Sepilok, bekend om het Sepilok Orangutan Rehabilitation Centre. Hier zie je orang-oetans die worden voorbereid op terugkeer naar het wild. Tijdens voedertijden kun je de meer zelfstandige dieren observeren.

Hoewel een ontmoeting met wilde orang-oetans langs de Kinabatangan vaak indrukwekkender is, blijft een bezoek aan Sepilok waardevol. Het centrum verricht belangrijk beschermingswerk. Een paar uur is meestal voldoende. In de omgeving liggen meerdere lodges, waaronder het populaire Sepilok Jungle Resort.

Tip of Borneo

The Tip of Borneo ligt in het uiterste noorden van Sabah, waar de Zuid-Chinese Zee en de Suluzee samenkomen. Deze afgelegen plek ligt dichtbij het dorp Kudat en is vooral bekend om de ruige kustlijn met dramatische kliffen en een schitterend uitzicht over zee. Veel bezoekers komen hier tegen het einde van de dag om de zon in zee te zien zakken. De omgeving is groen en ongerept, met kleine stranden en rotsachtige baaien in de buurt. The Tip of Borneo wordt vaak gecombineerd met een bezoek aan Kudat en de omliggende Rungus-dorpen, waar je traditionele longhouses kunt zien.

Klias Wetlands

De Klias Wetlands, ten zuiden van Kota Kinabalu, vormen een uitgestrekt moeras- en mangrovegebied dat bekendstaat om zijn rijke wildlife. Het gebied wordt meestal bezocht tijdens een georganiseerde dag-tour en is daardoor ideaal voor reizigers met beperkte tijd en vaak wordt deze activiteit gecombineerd met andere activiteiten zodat je een volle dag vanuit Kota Kinabalu op pad bent. Tegen het eind van de middag start je met rivercruise langs mangroves, met een grote kans om neusapen te spotten waarvan je hier meerdere families hebt. Verder zie je vaak Silver Leaf Monkeys, varanen, krokodillen en veel verschillende vogelsoorten, waaronder meerdere soorten Hornbills.

Na een simpel maar lekker buffetdiner (en na de zonsondergang) volgt aansluitend de firefly tour, één van de hoogtepunten van een bezoek aan Klias. Met een fluisterstille boot vaar je langzaam door het donker, en bij bepaalde bomen lichten duizenden vuurvliegjes. De combinatie van een wildlife-cruise in de namiddag en de magische vuurvliegjes in de avond maakt de Klias Wetlands tot één van de tofste dagactiviteiten in Sabah.

Culturele dorpen

Sabah telt verschillende culturele dorpen waar je op een toegankelijke manier kennismaakt met de grote etnische diversiteit van de staat. Het bekendste is het Mari Mari Cultural Village, net buiten Kota Kinabalu. Hier leer je over de leefwijze, rituelen en traditionele huizen van onder andere de Dusun, Rungus, Murut en Bajau. Bezoeken verlopen via begeleide rondleidingen met demonstraties van koken, jagen, ambachten en traditionele dansen.

Ook het Borneo Cultural Village, op een half uurtje rijden ten zuiden van Kota Kinabalu, biedt een overzicht van verschillende inheemse culturen van Sabah, met replica’s van traditionele huizen en een vast cultureel optreden met dans en muziek. Deze locatie is iets compacter en heeft naast de rondleiding ook een leuke kookworkshop. Borneo Cultural Village is goed te combineren met een dagtocht naar Klias Wetlands of een bezoek aan het historische centrum van Papar.

Daarnaast is er nog het Monsopiad Cultural Village bij Penampang, dat dieper ingaat op de Kadazan-Dusun-cultuur en de geschiedenis van de krijger Monsopiad. Verder heb je ook nog het Murut Cultural Centre, en hoewel dit een heel interessant cultureel dorp is, ligt het wel op ruim 2 uur tijden vanaf Kota Kinabalu.

Reizen door Sabah

Reizen binnen Sabah is goed te doen zolang je rekening houdt met de vaak flinke afstanden en de beperkte infrastructuur. Vanaf Kota Kinabalu lopen moderne hoofdwegen naar het zuiden, het noorden en naar het oosten van Sabah (o.a. richting Mount Kinabalu, dat op zo’n 2,5 uur rijden vanaf KK ligt). Het vliegtuig is de meest gebruikte manier om grotere afstanden te overbruggen. Binnenlandse vluchten verbinden Kota Kinabalu met steden als Sandakan, Tawau en Lahad Datu, en zijn vaak sneller en comfortabeler dan reizen over land.

Over land zijn er busverbindingen tussen de grotere steden, met tussen Kota Kinabalu en Sandakan in het oosten en tussen Kota Kinabalu en Kudat in het noorden. Deze ritten kunnen lang duren door de afstanden, weersomstandigheden en wegcondities, maar zijn betaalbaar en populair bij locals. Een huurauto kan je prima huren in Kota Kinabalu. Vaak is het wel de bedoeling dat je de huurauto weer op dezelfde locatie inlevert. Een rondreis vanaf Kota Kinabalu naar het noorden of richting Kinabalu National Park is prima te doen. Wij hebben zelf meerdere keren een auto in Kota Kinabalu gehuurd om alle bezienswaardigheden in en rondom deze leuke stad te bezoeken, om de auto vervolgens ook daar weer in te leveren.

Hoe kom je er?

De meest gebruikelijke manier om Sabah te bereiken is per vliegtuig. Vanuit Kuala Lumpur International Airport (KLIA T1 en KLIA T2) vertrekken dagelijks meerdere rechtstreekse vluchten naar Kota Kinabalu International Airport, de belangrijkste toegangspoort tot Sabah. De vlucht duurt ongeveer 2,5 uur en wordt uitgevoerd door maatschappijen als Malaysia Airlines, AirAsia en Batik Air. Voor de meeste reizigers is dit veruit de snelste en meest praktische route. Echter, bezoek je (alleen) de omgeving van de Kinabatangan, dan kan je beter een rechtstreeks vlucht op Sandakan boeken.

Kuala Lumpur is echter niet de enige vertrekplaats. Ook vanuit andere grote Maleisische steden, zoals Penang, Johor Bahru en Kuching, zijn er directe vluchten naar Kota Kinabalu. Daarnaast kun je vanaf Kota Kinabalu eenvoudig doorvliegen naar andere bestemmingen binnen Sabah, zoals Sandakan, Tawau of Lahad Datu.

Bij aankomst in Sabah passeer je altijd immigratie, ook als je vanuit West-Maleisië reist. Sabah heeft eigen grensformaliteiten, maar voor de meeste reizigers volstaat een eenvoudige stempel zonder extra papierwerk.

Een schitterende vakantie naar Maleisië boek je o.a. bij 333travel, ANWB Reizen, De Jong Intra, Djoser, PANGEA Travel, Puur Azië, KidsReizen of Van Verre. Organiseer makkelijk zelf je reis naar Maleisië. Vliegtickets regel je via KLM of met hulp van de vliegticket vergelijker Momondo. Reserveer je huurauto bij Rentalcars of CarRentalNet. Hotelovernachtingen boek je bij Booking.com of Agoda.nl. Binnenlandse vluchten boek je bij AirAsia of Firefly Airlines. Losse tours en tickets regel je via Klook of GetYourGuide en je trein- en bustickets via 12go.asia of Easybook. Stel al je reisgerelateerde vragen op onze Facebook groep ‘Vrienden van Maleisië’ of bekijk hier het complete reisaanbod naar Maleisië.

Deel je tips

Heb je leuke tips die je met ons en met de andere lezers wilt delen? Ken je toffe plekjes in Maleisië die we tijdens onze volgende trip naar het land zeker moeten bezoeken? Deel je tips en andere weetjes door hieronder een reactie achter te laten.

Ga je binnenkort zelf op vakantie naar Maleisië en heb je vragen m.b.t. accommodatie, vervoer, attracties en andere bezienswaardigheden of heb je input nodig met het opstellen van je reisplan? Stel je vragen hieronder of in onze reiscommunity Vrienden van Maleisië.

Wil je verder makkelijk op de hoogte blijven van onze avonturen? Volg dan onze Facebook pagina.